Atacamako basamortua, Txilen, munduko elkorrenetako bat da. Itsasotik gertu dauden eremuetan, ordea, ohikoa da camanchaca esaten dietenak edo lanbro trinkoak eratzea. Haietan, prezipitatzeko txikiegiak diren ur-tanta ugari pilatzen dira.
Hain zuzen, 1950eko hamarkadaren amaieran, toki horretan Carlos Espinosa zientzialariak galdetu zion bere buruari nola erauzi ahal izango litzatekeen ura lainotik.
Alabaina, ez zen lehena izan, munduko zenbait eskualde elkorretan, herri indigenek zenbait mendean ikusi baitzuten nola airearen hezetasuna modu naturalean jartzen zen arroken, hostoen, landare-sareen edo eraikuntzen gainean. Behaketa horretatik abiatuta, jardunbideak egokitu zituzten, ur-tantak biltzen laguntzeko:
- – Txileren eta Peruren egungo kostaldean, camanchaca aprobetxatzen zuten kolonaurreko herrien ebidentzia arkeologikoak daude, eta ur hori kondentsatzea errazten zuten harrien lerrokatzeen, hormen edo landareen bidez egiten zuten.
- – Andeetako eta Erdialdeko Amerikako eremuetan, lur landuak eta terrazak orientatzen ziren, gaueko lainoaren hezetasuna harrapatzeko.
- – Kanaria uharteetan, kolonizazioaren aurretik, guantxeek laurisilva canaria baso subtropikal hezearen eta zenbait zuhaitzen (adibidez, ezkia eta ereinotza) eginkizuna ezagutzen zuten “euri horizontalean”, hau da, lainoa kondentsatzeagatik sortutako tanta-isurtzean.
Carlos Espinosak jardunbide zahar horiek ezagutzen zituen eta esperimentatzen hasi zen, 1960ko hamarkadan laino-harrapatzekoa aurkeztu zuen arte. Lainoguneetan zegoen ura hartzeko gai zen asmakari bat zen, Iparraldeko Unibertsitate Katolikoari eman zion Antofagastan eta Unesco erakundeak dohainik zabaldu zuen.
Asmakariaren bideragarritasuna laster frogatu zen. Txileren kostaldeko Tofo-Chungung komunitatean, non astean behin baino ez zuten eskuratzen ura zisterna-kamioi bati esker, ehun bat laino-harrapatzeko kokatu zituzten eta ia hamar urtean herriko laurogeita hamar etxeak urez hornitu ahal izan ziren. Gero, gatzgabetzeko instalazioa iritsi zen.
Egia da laino-harrapatzekoa ez dela biztanlegune handiak hornitzeko gai den bilketa-sistema bat, baina bere ekarpena funtsezkoa izan daiteke hidrikoki tenkatuta dauden landa-komunitateetan.
Hitz batez, lainotik ura erauztea ez da zientzia-fikzioa: teknika soila da, argia eta gero eta garrantzitsuagoa, eskasia hidrikoaren aurrean.
Gakoa da talka egin ahal izateko, bere tantak batzeko eta, hala, bildu ahal izango diren tanta handiago bihurtzeraino hazteko aukera emango dion gainazal bat ematea lainoari.
Laino-harrapatzekoaren egitura oso sinplea da. Zutoinen artean tenkatutako sare bertikalak izan ohi dira. Haizeak lainoari bultzatzen dionean sarearen kontra, mikrotantak harrapatuta gelditzen dira zuntzetan, kondentsatu egiten dira eta beherantz irristatzen dira grabitatez.
Sarearen beheko aldean kanal edo erreten bat jartzen da, ura bildu eta biltegi bateraino bideratzeko. Prozesua erabat pasiboa da: ez du elektrizitaterik, produktu kimikorik eta mantentze-lan konplexurik behar. Lainoa, haizea eta orientazio on bat besterik ez da behar.
Aldeko baldintzak daudenean, laino-harrapatzeko bakar batek dozenaka litro ur bil ditzake egunean, nahikoa zenbait pertsona hornitzeko edo nekazaritzako ureztatzerako.
Teknika hau, batik bat, kostaldeko eremu elkor eta menditsuetan erabiltzen da, non lainoa ohikoa baina euria eskasa den. Zenbait herrialdek, adibidez, Txilek, Peruk eta Marokok, eta Kanaria uharteek proiektu arrakastatsuak garatu dituzte, eta, hala, edateko urez hornitzen dituzte landa-arloko komunitateak, eskolak eta lur landuak.
Teknologia egokiak arazo globalei irtenbide iraunkorrak eskaintzen ahal dizkiela erakusten duen adibidea da lainotik ura erauztea. Baliabide ikusezin bat aprobetxatzen du, ez du kutsatzen eta tanta bakoitzak garrantzia duen eskualdeetan aldea markatu ahal du.
Batzuetan, ura ez da zerutik erortzen… besterik gabe, flotatzen igarotzen da gure aurretik.
Ura lortzeko beste modu batzuk ezagutu nahi badituzu:
Antzinako ezaguerak ingeniaritza ekologikoaren zerbitzura
Utzi erantzuna