Iruñeko San Frantzisko ikastetxeko korridore nagusia lorategi eseki bihurtu da. “Lorategi zintzilikaria” da, 1.400 hosto bakarrek eratua, ikasleek egunero egiten duten bidea beste modu batera begiratzeko eta itsutasun berdea borrokatzeko gonbidapen bihurtzen duena. Izan ere, nahiz eta etengabe bizi garen landareekin batera, askotan erreparatu ere ez diegu egiten.
Virginia Santos Itoiz izan da proiektuaren egilea, eta LABEA Arte-, zientzia- eta natura-laborategia, ekimenaren bultzatzailea.
Iruñerriko Mankomunitateak Mancorutas web aplikazioa jarri du abian, hiru ibilbide proposatzen dituen tresna: bi ibilbide, Arga ibaia eta Ultzama ibaia, helduentzat bideratutakoak; eta Birus Ibaian Gora, ibilbide gamifikatua, familia osoarentzat pentsatua. Helburua da Iruñerriko Ibai Parkean egiten den paseoaz gozatzea eta, aldi berean, ondare historikoari, florari eta faunari buruzko informazioa jasotzea.
Ministerioaren datuen arabera, lehen sektoreak 680.200 lanpostu sortzen ditu, enplegu osoaren % 3,4. Sare sozialak informazio-iturri nagusia dira gazteen % 38rentzat, eta gogokoena, % 28rentzat, Digital News Report 2025en arabera. Bi errealitate horiek batuta, Nafarroako Unibertsitateko ikasle-talde batek proiektu digital bat garatu du, “urbanita” edo kaletarrak natura-ingurunera hurbilarazteko eta “lehen sektoreari dagokionez, duten begirada aldatzen laguntzeko”.
Hirietako alde zaharrak, oro har, etxez, kale estuz eta asfaltoz beteta egoten dira, eta oso berdegune gutxi edukitzen dute. Hori dela-eta, Iruñean, LABEA Arte-, zientzia- eta natura-laborategiak, bere Plantadanía programaren barnean, erakusketa bat eta lehiaketa bat proposatu ditu, balkoi-maistren lana agerian uzteko helburuarekin, emakume horiek (kasu gehienetan, emakumeak baitira), egunerokotik eta etxebizitzaren esparrutik, auzoak naturalizatzen lagundu baitute eta egiten jarraitzen baitute.
Auzokoen erkidego batean beti egoten da bat ez datorren ahots bat. Zenbaitetan, gogaikarritzat hartzen da, baina, beste batzuetan, bere aldarrikapenak ongi entzuten direnean, arreta merezi izatea lortzen du.
Horixe gertatu da Burlatan Arga ibaiarekin, gero eta maiztasun handiagoarekin hiriguneari kalteak ekartzen dizkioten uraldiak eragiten dituen ibai horrekin.
Hala, Burlatako Udalak sustatu duen ekimen bat da Intxausti Berdea, hain zuzen ere, gogaikarria izateko bere arrazoiak dituen auzoko honen aldarrikapenak ongi uler daitezen.
Nork esan zuen natura eta artea gauza desberdinak direla? Mancoeducak eta Nafarroako Unibertsitatearen Museoak formula bat garatu dute, bi diziplina horiek hizkuntza bera hitz egiteko eta mezu bera helarazteko. Ekoartearen asmoa da gure jokabideek ingurumenarekiko duten garrantziari buruz sentsibilizatzea, artearen bidez.
Iruñerriko Mankomunitateak azterlan bat agindu du, gaueko lepidopteroen (tximeletak eta sitsak) presentzia aztertzeko Iruñerriko Ibai Parkearen zenbait gunetan. Helburua da intsektuen ordena horren ugaritasuna eta dibertsitatea mugatu eta zehaztea, parkeko eremu desberdinetan egiten den erabilera publikoaren arabera.
Iruñerriko Ibai Parkearen bihotzean kokatuta, San Andres Errota pertsonen eta ibaien elkargunea da.
Beste alde batetik, Errotaren beste ezaugarrietako bat bere espiritu erkidetua da, bera eraikitzea eta ondoren ustiatzea bi herriren baterako nahiaren emaitza izan baitzen: Atarrabia eta Uharteren elkarlana.
Droneek ahalbidetzen dute toki zailetara heldu ahal izatea, eta horrek segurtasuna nabarmen hobetzea dakar, pertsonek toki zail edo murriztuetan lan egin behar izatea alde batera uztean. Gainera, teknologia hau erabiltzeak eraginkortasuna areagotzen du, zereginak denbora gutxiagoan osatzeko bidea ematean, horrek kostuak gutxitzea baitakar. Orain, teknologia horri esker Iruñerriko Mankomunitatea bere hornidura eta saneamendu sareak miatzen ari da.
2025eko martxoan, Mankomunitateak intsektuentzako bi hotel berri kokatu ditu, bata Artetako iturburuan eta bestea Mendillorriko ur-biltegietako esparruan, biodibertsitatea aberasteko eta bertako fauna behatzea sustatzeko xedearekin.
Ekimen honen helburu nagusia da bi toki horietan interes naturalistikoko guneak sortzea, erle bakartiak, amona mantangorriak edo krisopak behatu eta identifikatzea erraztuta, hartara, intsektu horiek bi kokaleku horietako oreka ekologikoan eta polinizazioan duten eginkizun garrantzitsua nabarmentzeko.
