Hainbat hamarkadatan hiriak diseinatu ziren euri-ura ahalik eta azkarrena desagertzeko moduan; klima-aldaketa, ordea, erakusten ari da eredu horrek ez duela balio jada.

Horregatik sortu da belaki-hiriaren kontzeptua eta beharra, euri-ura hartu, bildu, iragazi eta berrerabiltzeko gai dena, naturaren jokabidea imitatuz.

Eredu hori hainbat tokitan ezartzen ari da. Hala, Txina laborategi handia bihurtu da. Izan ere, belaki-hiriaren kontzeptuak nazioarteko ikuspegia hartu zuen herrialde horrek 2015ean mundu osoko hiri-egokitze programa handienetako bat jarri zuenean abian. Hogeita hamar hiri baino gehiago auzo osoak eraldatzen hasi ziren urpean geldi zitezkeen parkeak eginez, urmael artifizialak, estalki berdeak, zoladura iragazkorrak eta ura biltzeko sistemak.

Xedea zen, gutxienez, euri-uraren % 70 tokian bertan kudeatu ahal izatea, ohiko drainatze-sistemara jo behar izan gabe berehala.

Geroztik, hainbat hiri, hala nola Wuhan, Shenzhen eta Xiamen, nazioarteko erreferentzia bihurtu dira, nahiz eta estrategiak bilakaera izaten eta aldatzen jarraitzen duen, gero eta muturrekoagoak diren fenomeno meteorologikoei erantzuteko.

Europak ere irtenbide hauen alde egiten du, Europako Batzordeak sustatzen dituen Naturan Oinarritutako Irtenbideen (Nature-based Solutions) aterkiaren pean.

Rotterdamen, urtearen zati handienean aisiarako eremu moduan funtzionatzen duten plaza publikoak eraiki dituzte, gero, euri biziak iristen direnean, milaka metro kubo ur biltzen dituztenak aldi baterako.

Kopenhagen, 2011n uholde larriak izan eta gero, kale eta parke ugari diseinatu zituzten berriro, ura modu seguruan bideratzeko urari atxikitzeko eremuetarantz, etxebizitza eta azpiegituretarako arriskua murrizte aldera.

Espainian ere hiri-drainatze iraunkor edo jasangarriko jarduketak hedatzen hasi dira hainbat hiritan, adibidez, Madrilen, Bartzelonan, Valentzian eta Sevillan, non gero eta ohikoagoa den zoladura iragazkorrak, euri-lorategiak eta iragazte-eremuak jartzea hiri-garapen berrietan.

Eta zer gertatzen da Iruñerrian?

Hiri gutxik dute hiri-eremuaren barnean hain integratuta dagoen natura-ondare bat.

Arga, Elortz, Sadar eta Ultzama ibaiek udalerri ugari zeharkatzen dituen benetako ibai-sarea eratzen dute, eta duela hainbat urtetik leheneratzen joan dena parkeen, pasealekuen eta berdeguneen bidez.

Iruñerriko Ibai Parkearen ibilbideak 60 kilometrotik gora ditu, eta ibaien uraldiak hartzeko, uraldietan ura moteltzeko, infiltratzea laguntzeko eta biodibertsitatea kontserbatzeko gai den toki moduan funtzionatzen du jada.

Eskualdeak, gainera, hiriko eta hiri-periferiako parkeen sare zabal bat du, adibidez, Aranzadikoa, Taconerakoa, Yamaguchikoa, Media Lunakoa eta Mendillorrikoa, Ezkabako Eskualde Parkea ahaztu gabe.

Denek birika berde bat osatzen dute hirirako, eta soil-soilik olgetarakoa den eginkizun bat baino askoz ere garrantzitsuagoa den beste bat betetzen dute:

• Lurzoru iragazkorraren metro koadro bakoitzak ahalbidetzen du euri-uraren zati bat lurrean sartzea, berehala estolda-sisteman amaitu beharrean.
• Zenbat eta zuhaitz eta lorategi gehiago egon, orduan eta handiagoa izango da hiriak belaki moduan jokatzeko duen gaitasuna.

Hala eta guztiz ere, posizio pribilegiatu batetik abiatzen bada ere, belaki-hiriaren eredura gerturatu ahal izango luketen elementu ugari falta dira oraindik Iruñerrian:

• Zoladura iragazkor gehiago. Hiri-erabilerarako beharrezkoa den erresistentziari uko egin gabe, urari lurperantz igarotzea ahalbidetzen dioten zoladurak badaude egun. Iruñerrian, ordea, oraindik ere material iragazkorrak erabiltzen dituzten aparkaleku, plaza, espaloi eta oinezkoentzako eremu asko daude.
• Euri-lorategiak. Kale edo estalkietako ura jasotzen duten sakonune lorategidun txikiak dira. Badira batzuk, adibidez, Atarrabiakoa, baina oraindik askoz ere gehiago sortu ahal izango lirateke.
• Estalki berdeak. Teilatu begetalek euri-uraren % 50 eta 80 artean atxiki ahal dute, estalki-motaren arabera. Aldi berean, eraikinak isolatzen dituzte, hiriko beroa gutxitzen dute eta intsektu polinizatzaileen jarduna laguntzen dute. Iruñerriko Mankomunitateak estalki horietako bat du bere egoitzan bertan.
• Lekua berreskuratzea ibaietarako. Ibai batek uholde-lautada natural bat duen bakoitzean, azkenean ura hiriko eremuetara sartzeko arriskua gutxitzen da. Hori egin da zenbait lekutan, esate baterako, Areatzeko meandroan.
• Zuhaitz gehiago hirietan. Zuhaitzek ez dute itzala bakarrik ematen. Beren adaburuek euriaren zati bat hartzen dute lurrera iritsi aurretik, eta sustraiek ura iragazten laguntzen dute. Gainera, bero-boladetan tenperatura pare bat gradu jaisten laguntzen dute. Egia da Iruñerrian zuhaitzak badaudela herriguneetan, baina beti izan daiteke helburua gehiago edukitzea.

Oro har, Iruñerriak azpiegitura berde zabala du, ibai-sare leheneratua eta esperientzia handia uraren ziklo integralaren kudeaketan. Baina adi-adi egon behar da, Nafarroarako aurreikuspen klimatikoek iradokitzen baitute euri bizi eta zakarrak maizago izango direla eta udak beroagoak.

Hortaz, erronka da esperientzia hori naturan oinarritutako irtenbideekin integratzea hiri-garapen berri bakoitzean, kale bat eraberritzen den bakoitzean eta berritzen den plaza bakoitzean.

Izan ere, hazteko toki gehiago duen zuhaitz bakoitzak, iragazkor bihurtzen edo egiten den leku bakoitzak, euri-lorategi bakoitzak edo estalki begetal bakoitzak laguntzen baitu hiriak bere funtzionamendu naturalaren zati bat berreskuratzen.

Iruñerriko zuhaitz eta Ibai Parkeari buruz gehiago jakin nahi baduzu:

Iruñerriko Ibai Parkea

Ibaia eta ingurukoa artearen bitartez nola bizi

Taconerako zuhaitz bereziak II

Taconerako zuhaitz bereziak III

Iturriak:

• Konijnendijk, C. (Regla 3-30-300 para ciudades más verdes).
• Txinako Gobernuaren Sponge City Program programa (Etxebizitza eta Hiri-Landa Garapeneko Ministerioa).
• Europako Batzordea. Nature-based Solutions.
• Ingurumeneko Europako Agentzia (EEA). Urban adaptation to climate change.
• UN-Habitat. Cities and Climate Resilience.
• Iruñerriko Mankomunitatea: Ibai Parkea, uraren ziklo integrala eta saneamendua.
• Iruñeko Udala: Azpiegitura berdeko eta egokitzapen klimatikoko estrategiak.

Kasu praktikoak:

• Sponge City Program programa (Txina).
• Rotterdam Climate Initiative (Herbehereak).
• Kopenhageko Cloudburst Management Plan (Danimarka).