Gaur bukatuko dugu Iruñeko Takonera parkeko ibilaldia, Iñigo Villanueva mendi-ingeniariarekin batera. Hari esker, enbor lodi eta itxura bereziko biztanle horien bitxikeriak ezagutu ditugu, “Iruña zaharretik” hurbil eta urrun istorioak kontatzeko gai direnak.

Ba al dakizu zer den espezie dioiko bat? Ba al zenekien mendebaldeko munduak lehenago ezagutu zituela zuhaitz baten fosilak haren ale biziak baino? Iñigo Villanueva mendi-ingeniariak Iruñeko Takonera parkean eta inguruetan dauden zuhaitz-altxorrak aurkitzen laguntzen jarraitzen du.

Oro har, gogoko ditugu tximeletak. Ez dira beldurra eragiten duten intsektuak, ez eta, ziztada gogaikarrietarako arriskua dakartelako, ihes eginarazten digutenak ere. Ederrak izaten dira, koloretsuak…
Baina, hala ere, gutxi dakigu haietaz. Adibidez, gutxitan ohartzen gara ingurumen-kalitatearen adierazle bikainak direla. Edo hainbat mendean multzo eredugarri gisa erabili izan direla ikertzeko biologiaren, nabigazioaren, enbriologiaren eta abarren arloetan, eta, egun, klima-aldaketa aztertzeko.

Aurrekaririk gabeko uholdeak eta prezipitazioak neguan, lehorteak eta ikaragarri beroak diren tenperaturak udan… Gure latitudeetan, klima-aldaketa bultzatzen ari da prezipitazio-ezeko aldiak, lehorte luzeagoak ekartzen dituztenak ondorio moduan, eta bai oso biziak edo uholdezkoak diren prezipitazio-gertaerak ere.
Hori ez da aurreikuspena edo etorkizunerako proiekzioa, baizik eta jada gertatzen ari da eta munduko toki askotan ikusten ari gara. Peio Oria Iriartek horren gaineko azalpenak eman dizkigu.

Klima-aldaketaren ondorio handienetako bat da muturreko zenbait fenomeno gertatzeko probabilitatean edo aukeran areagotze bat egotz dakiokeela. Hori ez da aurreikuspena edo etorkizunerako proiekzioa, baizik eta jada gertatzen ari da eta munduko toki askotan ikusten ari gara. Klima-aldaketa errealitatea da, eta, hartz zuriari ez ezik, gizakiari ere eragiten ari zaio, espezie moduan.
Peio Oria Iriarte AEMET Estatuko Meteorologia Agentziak Nafarroan duen lurralde-ordezkaria da, eta berak azalduko dizkigu azken hilabeteetan bizitzen ari garen muturreko fenomenoak.

The Good Goal aplikazioaren xedea da klima-aldaketaren kontra borrokatzea, pertsonak eta enpresak inplikatzea sustatuta, haien egungo eta etorkizuneko ohiturak hobetzen eta, informazio fidagarriaren bidez, beren ekintzen benetako inpaktua ezagutzen lagunduta. 2021eko uztailean abian jarri zutenetik 80.000 deskarga izan ditu. Orain, aplikazioaren sortzaileek enpresen esparrura zabaldu nahi dute bere erabilera, “ingurumenarekiko eta langileen ongizatearekiko konpromisoa hartua izango duen antolaketa-kultura sortzeko”.

Zuhaitz berezien arteko paseo batean lagun izan dugu Iñigo Villanueva, eta, hartara, denboraren gaineko ikuspuntua hartzeko, beste kultura batzuk ezagutzeko eta gure historiako gertaera batzuetan sartzeko aukera izan dugu. Izan ere, landare handi eta dotore hauen balioa ez baita botanikoa bakarrik. Asko dute kontatzeko.

Institutuaren sarrerako sabaian zintzilik dagoen sare erraldoia, ikasturtean zehar bildutako aluminiozko paper guztiarekin egina eta azkenean Iruñeko Ingurumen Museora eraman zena. Auzoko hondakinen bilketa, LIBERA – MENDI jardueraren bidez, Estatuko Libera proiektuan oinarrituta. “Truke-azoka”, “erosi-erabili-bota” ereduan oinarritutako nerabeen kontsumo-ohiturei buruz ikasleei kontzientzia harrarazteko jarduera. Eta, jakina, ‘Hondakinetatik energiara’ proiektua, konpostaje-prozesutik abiatuta, tresna elektroniko txikiak hornitzeko pila termoelektriko bat sortzean datzana, 2022ko maiatzean, Estatuko Efigy Teknologia Lehiaketaren laugarren edizioan, ‘Proiektu berritzaileena’…

Badakizu bizar-kentzekoak, ahoko higienerako produktuak eta kosmetikoen ontziak birziklatu egin daitezkeela beste bizitza bat izateko? Baita eguzkitako kremen poteak, ezpainetako kremen tutuak… Aspaldikoekin zerikusi gutxi duten hondakinak sortzen ditu gure egungo bizimoduak, berariazko kudeaketa behar dutenak. Eta haiek tratatzeko, enpresa espezializatuak sortzen dira. Edonola ere, ez dugu ahaztu behar hondakin onena sortzen ez dena dela.

Itsasora ur geza gehien isurtzen duen munduko hirugarren ibaia da Ganges, Amazonas eta Kongo ibaien ondotik. Eta bai kutsatuenetako bat ere. Egunero-egunero, ehunka lantegitako isurpenak, tratatu gabe egunero isurtzen diren hondakin-uren milioika litro eta bilgarrietatik, film plastikotik, dosi bakarreko zorroetatik eta abarretatik datozen plastikoen tona asko eta asko eramaten ditu itsasoraino. Eta hori guztia, India %60ko birziklapen-tasa duen herrialdea den arren.