Eskoletako jolastokiak, parkeak eta jolas-guneak ez dira eraikinen arteko eremu huts soilak. Biodibertsitatea, ikaskuntza, ongizatea eta, agian, baita osasuna ere laguntzeko azpiegitura berde txiki bihur daitezke.

Finlandian egin zuten azterlan batean –eta Science Advances zientzia-aldizkarian kaleratu zutena 2020ko urrian–, benetako basoko lurra zuten jolas-inguruneetan jarri ziren haurrak, toki artifizialetan jarri ordez. Helburua soila zen: natura-biodibertsitatearekiko eguneroko esposizioa handitzea.

Urte batean, aldaketa neurgarriak ikusi ziren: markatzaile immunitario hobeak, bakterio-dibertsitate handiagoa larruazalean eta erantzun immunitario orokor sendoagoak, hiri-ingurune ohikoetan ibiltzen ziren neska-mutikoen aldean.

Zergatik?

Mikrobio naturalekiko kontaktuak sistema immunitarioa entrenatzen laguntzen duelako, alergiekin eta hanturarekin lotutako erreakzio gehiegizkoak murriztuz.

Izan ere, nahiz eta sarritan bakterioak gaixotasunekin lotzen ditugun, gurekin batera bizi diren mikroorganismo gehien-gehienak ez dira gure arerioak. Larruazalean, hestean eta gorputzeko beste toki batzuetan, bakterioek, onddoek eta beste izaki mikroskopiko batzuek eratutako komunitateak bizi dira. Mikrobiota esaten dioguna da.

Komunitate horiek oso prozesu garrantzitsuetan parte hartzen dute, besteak beste, digestioan, zenbait organismo kaltegarriren aurkako babesean edo sistema immunitarioarekiko komunikazioan. Bereziki haurtzaroan, mikroorganismoen aniztasun egoki batekin kontaktuan egoteak laguntzen du gure defentsek ikastea bereizten benetako mehatxu bat eta erreakzio neurrigabea eragin beharko ez lukeen hori.

Erraz esanda: sistema immunitarioak ikasi egin behar du noiz aktibatu behar duen alarma, baina baita noiz itzali behar duen ere.

Horrek aurre egiten dio ohiko sinesmen bati: garbiena beti hobea da. Naturarekiko esposizio kontrolatua haur-ingurune modernoetan falta den elementuetako bat izan liteke.

Hori dela-eta, eskoletako jolastokiak birnaturalizatzeak garrantzi berezia hartzen du. Baina, kontuz, naturalizatzea ez da apaintzea.

Birnaturalizatzea ez da soil-soilik bi loreontzi kokatzea pareta baten ondoan. Toki bati ekosistema baten eginkizunetako batzuk itzultzea ere bada: lur bizia, landaredi askotarikoa, behatzen egoteko txokoak, uki daitezkeen materialak eta jolasa lurretik erabat bereizita ez dagoen lekuak.

Eraldaketa honek hezkuntza-onurak ekar ditzake, jarduera fisikoa lagundu, jakin-mina piztu eta pertsonak naturaren parte garela ulertzen lagundu. Finlandiako azterlanak beste aukera bat gehitzen du orain: leku horiek gure mikrobiota aberasten ere laguntzea eta sistema immunitarioa erregulatzen duten mekanismoak entrenatzea.

Hori bai, ez litzateke jasangarria basoetako lurra kentzea, masiboki hedatzeko eskola guztietan. Azterlanaren egileek eurek gogorarazi dute basoetako lurra motel berritzen dela eta baliabide mugatua dela. Etorkizuneko konponbideek jatorri arduratsuko materialak erabili beharko dituzte, tokiko substratu seguruak edo dibertsitate mikrobianoa handitzeko bereziki garatutako nahasturak, ekosistema naturalei kalte egin gabe.

Denbora gehiegian haurrak babesten saiatu gara lurretik bereizita. Baina, beharbada, iritsi da hau hausnartzezko unea: haurren ingurunetik bizi mikroskopikoko ia forma oro kentzean naturarekiko harremanaren oinarrizko zati bat ere ez ote garen kentzen ari.

Izan ere, natura ez da amaitzen etxeko atean, ez eta eskolako hesian ere. Gure larruazalaren gainean eta gure organismoaren barnean ere jarraitzen du.

Ingurumen eta osasunaren arteko harremanari buruz gehiago jakin nahi baduzu:

Inguruan dugun biodibertsitatearen mende al dago osasuna?

“Denbora asko galdu dugu ingurumen-gaiak giza osasunarekin ez lotzean”

SOS: natura gabeziaren sindromea zelatan

Iturri nagusia: Roslund et al., “Biodiversity intervention enhances immune regulation and health-associated commensal microbiota among daycare children”, Science Advances-en kaleratua, 2020an.