Iruñeko San Frantzisko ikastetxeko korridore nagusia lorategi eseki bihurtu da. “Lorategi zintzilikaria” da, 1.400 hosto bakarrek eratua, ikasleek egunero egiten duten bidea beste modu batera begiratzeko eta itsutasun berdea borrokatzeko gonbidapen bihurtzen duena. Izan ere, nahiz eta etengabe bizi garen landareekin batera, askotan erreparatu ere ez diegu egiten.
Virginia Santos Itoiz izan da proiektuaren egilea, eta LABEA Arte-, zientzia- eta natura-laborategia, ekimenaren bultzatzailea.
Iruñerriko Mankomunitateak Mancorutas web aplikazioa jarri du abian, hiru ibilbide proposatzen dituen tresna: bi ibilbide, Arga ibaia eta Ultzama ibaia, helduentzat bideratutakoak; eta Birus Ibaian Gora, ibilbide gamifikatua, familia osoarentzat pentsatua. Helburua da Iruñerriko Ibai Parkean egiten den paseoaz gozatzea eta, aldi berean, ondare historikoari, florari eta faunari buruzko informazioa jasotzea.
Ministerioaren datuen arabera, lehen sektoreak 680.200 lanpostu sortzen ditu, enplegu osoaren % 3,4. Sare sozialak informazio-iturri nagusia dira gazteen % 38rentzat, eta gogokoena, % 28rentzat, Digital News Report 2025en arabera. Bi errealitate horiek batuta, Nafarroako Unibertsitateko ikasle-talde batek proiektu digital bat garatu du, “urbanita” edo kaletarrak natura-ingurunera hurbilarazteko eta “lehen sektoreari dagokionez, duten begirada aldatzen laguntzeko”.
Auzokoen erkidego batean beti egoten da bat ez datorren ahots bat. Zenbaitetan, gogaikarritzat hartzen da, baina, beste batzuetan, bere aldarrikapenak ongi entzuten direnean, arreta merezi izatea lortzen du.
Horixe gertatu da Burlatan Arga ibaiarekin, gero eta maiztasun handiagoarekin hiriguneari kalteak ekartzen dizkioten uraldiak eragiten dituen ibai horrekin.
Hala, Burlatako Udalak sustatu duen ekimen bat da Intxausti Berdea, hain zuzen ere, gogaikarria izateko bere arrazoiak dituen auzoko honen aldarrikapenak ongi uler daitezen.
Javier Blasco Zumetak irakaskuntzan eman du bizitza osoa. Eta bai inork erreparatzen ez zien tokiei arreta jartzen ere. Hala, flora eta faunako 200 espezie berri baino gehiago aurkitu ditu Monegros basamortuan. Haietako askok bere izena hartu dute.
Laura Villadiego Carro de Combateren buru ageriko eta pentsalarietako bat da. Talde hori, hain zuzen, kazetaritza independentean aritzen da, eta kontsumitzen ditugun produktuen jatorria ikertzen du. Esaten du egungo kontsumo-kantitatea jasanezina dela eta badela garaia gizartea ahalduntzeko eta kontsumo kritikoa egiten hasteko, produktuen trazabilitatea exijituz. Kasu egingo diogu?
Javier Rico Nietok pertsonengan jartzen du arreta ingurumen-komunikazioaz hitz egiten duenean. Haren ustez, komunikazio hori giltzarria da; izan ere, hainbeste artifizializatu baita natura, ezen ez baikara ohartzen gauza berberaren parte garela. A ver Aves bere proiektuarekin, ibilbideak antolatzen ditu hirian, bai ikasleentzat eta bai herritarrentzat oro har ere, hegaztiak begiztatzeko eta gertu dugun zerbaitekin harritzeko helburuarekin.
Hiri modernoen eta natura-ingurunearen arteko loturarik ezak natura gabeziaren sindromeaz hitz egitera eraman ditu ikertzaileak eta dibulgatzaileak. Hala ere, gure osasuna eta espezie moduan elkarrekin bizitzeko eta irauteko gure gaitasuna, neurri handi batean, lotura hori bizirik edukitzearen mende daude.
Beren XX. edizioan, Amalur jardunaldiek bere horretan mantentzen dute beste topaleku batzuen topaketa izateko eta naturarekin eta ingurumenarekin lotura positiboak sortzeko espiritua. Alberto Luengo biologoa da proiektuaren sortzailea eta bultzatzailea, eta bere esperientzia kontatu digu.
Adimen artifizialeko ereduen entrenamenduak eta erabilerak datu-zentro handietan pilatzen den potentzia eta energia ikaragarria eskatzen dute, non milaka zerbitzarik atsedenik gabe lan egiten duten. Prozesadore horiek errendimendu osoan lan egiten dutenean bero handia sortzen dute, eta, gehiegi berotzea ekiditeko, hozte-sistemak erabiltzen dira, sarritan ura erabilita hoztea ekartzen dutenak.
Ondorioz, egun, adimen artifizialeko eredu bati egiten zaion kontsulta bakoitzak ingurumen-kostu garrantzitsua ezkutatzen du: ur-kontsumoa.
